1. İşe İade Davası Açma Şartları

Literatürde yer alan görüşlere göre, işe iade davası (feshin geçersizliğinin tespiti), yalnızca “iş güvencesi” kapsamında olan işçiler tarafından açılabilmektedir. İşçinin bu davayı açabilmesi için belirli kümülatif şartların varlığı gerekmektedir.

• İş Güvencesi Kapsamı: İşçinin iş güvencesinden yararlanabilmesi için; işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalıştırılması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması gerekmektedir. Ayrıca işçinin işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili konumunda olmaması şarttır (Öykü Sevgili, 2020; Nurseda Zengin, 2024).
• Geçerli Neden Yokluğu: İş sözleşmesinin işveren tarafından geçerli bir sebebe dayanmaksızın veya sebep gösterilmeksizin feshedilmiş olması gerekmektedir (Esra Muzır, 2020).
• Sendikal Neden İstisnası: Sendikal nedenle yapılan fesihlerde, iş güvencesi şartlarını (örneğin 30 işçi şartı) taşımayan işçilerin de Kanun’un 20 ve 21. maddelerine göre dava açma hakkı bulunmaktadır (Hakkı Yavuz Ellidokuzoğlu, 2023).

2. İşe İade Süreci

İşe iade süreci, fesih bildiriminden itibaren başlayan hak düşürücü süreler ve zorunlu dava şartlarını içeren bir prosedüre tabidir.

• Arabuluculuk ve Dava Açma: İşçi, fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamaması halinde iş mahkemesinde dava açılır (Gizem Meral Kılınç, 2024; H. Sena Akkışla, 2024).
• İşverene Başvuru: Mahkemece feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar verilmesi halinde, işçinin kararın kesinleşip tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene işe başlatılması için başvuruda bulunması zorunludur. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli sayılır (Öykü Sevgili, 2020; Erdem Berker Ulaş, 2024).
• İşverenin İşe Başlatma Yükümlülüğü: İşçinin süresi içinde yaptığı başvuru üzerine, işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır (Cumhur Dorukhan Eroğlu, 2022).
• İşveren, işçiyi davet ederken samimi ve içten olmalıdır. Samimi bir şekilde edilmeyen davetlerin Yargıtay içtihatlarınca bir geçerliliği yoktur.

3. Süreç İçinde ve Dışında Talep Edilebilecek Alacak Kalemleri

İşe iade davası ile birlikte veya davanın sonucuna bağlı olarak işçinin talep edebileceği alacaklar “işe başlatmama tazminatı” ve “boşta geçen süre ücreti” olarak iki temel başlıkta toplanırken, işe başlatılmama durumunda kıdem ve ihbar tazminatları da gündeme gelmektedir.

A. Feshin Geçersizliğine Bağlı Alacaklar (Dava Sonucu Hükmedilenler):

• Boşta Geçen Süre Ücreti: Kararın kesinleşmesine kadar işçinin çalıştırılmadığı süre için, en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarıdır. Bu alacak kalemi, işe iade davasının doğal bir sonucu olarak kabul edilir ve talep edilmese dahi (bazı görüşlere göre) mahkemece hüküm altına alınabilir (Pınar Arıoğlu, 2024; Aylin Demir, 2022).
• İşe Başlatmama (İş Güvencesi) Tazminatı: İşçinin süresinde başvurmasına rağmen işverence işe başlatılmaması halinde ödenmesi gereken tazminattır. Miktarı işçinin en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarındadır. Mahkeme bu tazminatın miktarını takdir eder (İrem Korkmaz, 2023; Hüsnü Akın Özcan, 2022).

B. İşe Başlatılmama Halinde Diğer Alacaklar:

• İşçi işe başlatılmazsa, iş sözleşmesi işverenin işe başlatmama iradesini ortaya koyduğu tarihte veya bir aylık sürenin sonunda feshedilmiş sayılır. Bu durumda işçi, fesih tarihi itibariyle hesaplanacak kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır. İşe iade davası devam ederken bu tazminatlar için dava açılması “erken dava” olarak nitelendirilebilir (Hüsnü Akın Özcan, 2022; Aylin Demir, 2022).

4. Kötüniyet Tazminatı ile Bağlantısı

Literatürdeki hakim görüş ve yasal düzenlemeler, iş güvencesi kapsamındaki işçilerin kötüniyet tazminatı talep edemeyeceği; sadece ve sadece iş güvencesi kapsamı dışındaki işçilerin kötüniyet tazminatı talep edebileceği yönündedir.

• Birbirini Dışlama İlkesi: İş Kanunu madde 17/6 uyarınca, kötüniyet tazminatı yalnızca iş güvencesi (İş K. m. 18, 19, 20, 21) kapsamı dışında kalan işçiler için öngörülmüştür. İş güvencesi kapsamında olan bir işçi, feshin kötüniyetli olduğunu iddia etse dahi kötüniyet tazminatı isteyemez; bunun yerine işe iade davası açmalıdır (Cumhur Dorukhan Eroğlu, 2022; Ayşenur Zeynep Özmen, 2022).
• Tazminatların Niteliği: İşe iade davası sonucunda hükmedilen “iş güvencesi tazminatı” (işe başlatmama tazminatı), iş güvencesi kapsamındaki işçiler için kötüniyet tazminatının bir karşılığı/muadili olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle her iki tazminatın aynı anda talep edilmesi mümkün değildir (Suat Taş, 2024; Osman Künye, 2023).
• Seçimlik Hak Yokluğu: İş güvencesine tabi bir işçinin, işe iade davası açmak yerine doğrudan kötüniyet tazminatı talep etme gibi bir seçimlik hakkı da bulunmamaktadır. İşe iade davası açılmaması durumunda fesih geçerli sayılır ve kötüniyet iddiası dinlenmez (Suat Taş, 2024; Olgu Özdemir, 2022).

Sonuç: İşe iade davası, iş güvencesi kapsamındaki işçileri koruyan, sıkı şekil şartlarına ve sürelere tabi bir mekanizmadır. Bu mekanizma içinde yer alan işçiler, işe başlatmama tazminatı ile korunurken, kötüniyet tazminatı talep etme hakları yasa gereği engellenmiştir.

İş Hukuku teknik bir alandır, herhangi bir hak kaybına uğramamak için alanında uzman bir İş Hukuku Avukatından profesyonel destek almayı kesinlikle ihmal etmeyin.